را نيز بدان افزوده است . اين شرح بيشتر جنبهء حكمى دارد . 6 . شرح علامه حلى ، حسن بن يوسف بن مطهّر حلّى در گذشته به سال 726 ق . اين شرح مختصر و كوتاه است ، و به گفتهء كشف الحجب مختصرى از شرح ابن ميثم بحرانى است . 7 . شرح ابن عتائقى ، عبد الرحمن بن ابراهيم مشهور به ابن عتائقى ، از علماى قرن 8 ق . شارح كه مذاق حكمى و عرفانى دارد ، در شرح عبارات نهج البلاغه از شروح ديگر و از كتب فلسفى و عرفان و حديث و تاريخ و اخبار ائمهّ نقل قول مىكند . 8 . شرح گلستانه ، سيّد علاء الدين محمّد گلستانه ، در گذشته به سال 1100 ق . علاء الدين گلستانه دو شرح دارد : 1 - شرح مختصر و تمام با نام بهجة الحدائق . اين شرح ، بيشتر در توضيح عبارات مشكل نهج البلاغه است . 2 - شرح مفصّل و ناتمام با نام حدائق الحقائق . از اين شرح سه مجلّد موجود است و تا خطبهء « كنتم جند المرأة و اتباع البهيمة » ( خطبهء 13 ) در آن شرح شده و از بقيهء مجلّدات آن ، اطّلاعى در دسترس نيست . اساس اين شرح بر اخبار است ، اگر چه به جنبهء ادبى هم توجهّ دارد و اقوال بزرگان ادب را در آن نقل كرده است . شارح ، در مبحث امامت تحقيق كامل و مفصّلى دارد و شبهات مخالفان را پاسخ داده است . 9 . شرح گيلانى ، رفيع الدين محمّد بن فرج گيلانى ، در گذشته به سال 1160 ق . اين شرح ، جامع ميان شرح ابن ابى الحديد و شرح ابن ميثم بحرانى است . 10 . دو شرح شبر ، سيّد عبد اللّه شبّر ، در گذشته به سال 1242 ق . شبّر ، از مفسّرين اماميه در قرن 13 ق . دو شرح بر اين كتاب نوشته است . 11 - شرح شيخ محمد عبده مصرى ، در گذشته به سال 1323 ق . شيخ محمّد عبده ، از شاگردان سيّد جمال الدين اسدآبادى و از مشاهير علماى اهل